U bent hier

Veerkracht

Veerkracht

Het goede voorbeeld geven

Bureaucratie en rechtsorde zorgen voor de stabiliteit van een goed functionerende samenleving. Maar ze worden steeds meer uitgedaagd door ingrijpende incidenten en verstoringen in een telkens versnellende samenleving. Dit raakt burgers. Hoe zorg je voor weerbaarheid en veerkracht in een instabiele leefwereld? 

De verhoudingen in de Nederlandse samenleving zijn losser en diverser geworden. Waarden- en normenpatronen botsen. De snelheid en massaliteit van digitale communicatie hebben een desoriënterend effect. Het publieke debat verloopt heftig en is doorspekt van extreme meningen en emoties. Angst speelt een grote rol – voor vreemdelingen, terroristische aanslagen, verlies van het eigene. Onze veerkracht verdient serieuze aandacht.

Maatschappelijke veerkracht en weerbaarheid zijn het vermogen je als samenleving aan te passen aan onverwachte en verstorende ontwikkelingen met veel impact. Het veronderstelt een stabiele kern. Het houdt in dat mensen ‘terugveren’ en dat de verstorende impact tijdelijk is.

 

'Over de Nederlandse veerkracht kun je verschillend denken’, zegt journalist Herman Vuijsje. ‘Kijk eens naar de grote instroom van migranten, de politieke moorden op Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004). Doemdenkers voorspelden dat we als land op drift zouden raken. Maar dat gebeurde niet. We hebben geen getto’s, we hebben geen racistische moorden, we hebben geen straatterreur. Niet dat er niks gebeurt, maar het kan veel erger. Over het algemeen reageren we beschaafd en verantwoordelijk op disrupties. We kankeren wel, maar daar volgt geen actie uit."

Vuijsje vervolgt: 'Maar er is ook een keerzijde. Onze overheid pakt niet echt door. Niet als verlichte dictators als Poetin en Erdogan hun tanden laten zien, of als Airbnb een stad als Amsterdam ontwricht. Wij Nederlanders kijken graag weg. In een wereld die steeds mondialer wordt, kun je dat niet volhouden. Je zult je fermer moeten opstellen. Meer zelfrespect en meer moed zou veel angst en onvrede wegnemen.’   

Is het niet bij uitstek aan VenJ om het goede voorbeeld te geven? Immers, als zich een ramp voltrekt of een ander ontwrichtend incident, is het de taak van VenJ om direct, voorspelbaar en flexibel te reageren. Eerst voorspelbaar. Dus: government - orde herstellen, opsporen, vervolgen, etc. Maar meteen ook flexibel. Dus: governance - samen met relevante publieke partners en zelforganiserende burgers het sociale weefsel herstellen.

Een foutloze en adequate uitvoering van onze taken - ‘operational excellence’ - is cruciaal. De steeds mondiger en beter geïnformeerde burger wil niet alleen serieus worden genomen in zijn relatie met de overheid. Hij verwacht dat die overheid ook uitstekend presteert. De VenJ-reactie op alledaagse criminaliteit als fietsendiefstallen, woninginbraken en ‘phishing’, is voor veel burgers bepalend. Is die reactie goed, dan zorgt dat voor vertrouwen, en daarmee stabiliteit, bestendigheid en rust in de samenleving.

Herman Vuijsje (1946) is een Nederlands socioloog en schrijver. Hij schrijft over de naoorlogse cultuurverschuivingen in Nederland.

Om te komen tot die uitstekende uitvoering, kunnen VenJ-organisaties leren van zogeheten ‘high reliability’-organisaties. Dat zijn complexe organisaties, zoals operatiekamers, vliegdekschepen en kerncentrales, die extreem hoge risico’s lopen en zich geen fouten kunnen veroorloven. Is het onze strategische uitdaging om een ‘high reliability’-omgeving te creëren voor onze VenJ-organisaties? Dat vereist bijbehorende wet- en regelgeving, aansturing, financiering en verantwoording. En vooral dat je de schotten tussen je organisaties weghaal. Dat je het eigen organisatiebelang niet centraal staat, maar de oplossing van het probleem.     

Voor VenJ kan veerkracht ook betekenen dat het belangrijk is om te beschikken over een groot aanpassingsvermogen. Misschien moet VenJ daarom een organisatie zijn van professionals die de ruimte en flexibiliteit hebben om maatwerk te leveren. En die soms onorthodoxe, maar verantwoorde en goed werkende, oplossingen weten te realiseren.

Vraag 1

Hoe staat het volgens jou met de weerbaarheid en veerkracht van onze samenleving? Kan je voorbeelden noemen waar we van kunnen leren. Wat ging er goed, wat kan beter?

Vraag 2

Wat kunnen we als samenleving doen om onze veerkracht te vergroten? Hoe maken we daarbij juist gebruik van de verschillen in de samenleving?

Vraag 3

Reageert VenJ snel en veerkrachtig genoeg op incidenten of kan dat beter? Wat kan de overheid leren van bedrijven die zich geen fouten kunnen veroorloven? 

‘High reliability’-organisaties hebben specifieke kenmerken. Zoals: - fouten (ook kleine) erkennen, herstellen en tot de bodem uitzoeken om ze zo te kunnen voorkomen; - niet simplificeren om het probleem maar opgelost te hebben maar de complexiteit onder ogen zien; - veerkracht cultiveren om zo snel mogelijk te herstellen; - jezelf permanent opnieuw kunnen uitvinden dankzij een hoog lerend vermogen.