U bent hier

Smart

Smart

Van bureaucratie tot smart ministry

De wereld om ons heen wordt groter, sneller en grilliger. Big Data, het ‘internet of things', zelforganiserende gemeenschappen – we ontwikkelen ons naar een wereld waarin ‘smart’ de toon zet. Hoort daar dan ook een ‘smart ministry’ bij? En hoe geef je dat vorm?

Als de betrokkenen bij de nachtelijke vechtpartij voor de discotheek uit elkaar zijn gehaald en gekalmeerd, maken de agenten ter plekke met hun smartphones foto’s van het letsel en van de situatie. Terwijl de ene agent een gesproken verklaring van de aangever opneemt, neemt de andere de getuigenverklaring van de portier op. Identiteit en antecedenten worden vastgesteld met de scanner. Centraal wordt met deze informatie direct een digitaal dossier aangelegd. Op basis daarvan kan al worden besloten wat er met de verdachte moet gebeuren voordat deze goed en wel op het bureau is.

 

Het is nog toekomstmuziek. Maar wel van de nabije toekomst. Duizenden politieagenten experimenteren nu met het programma Mobiel Effectiever Op Straat (MEOS). Daarin staat de smartphone als nieuwe werkplek centraal. De winst? Dat informatie overal en altijd beschikbaar, compleet en automatisch herbruikbaar is voor vervolghandelingen. Bekeuringen kun je bijvoorbeeld direct uitschrijven en toesturen. Die digitale bon is pas de eerste stap in wat uiteindelijk een gedigitaliseerde strafrechtketen moet worden. Justitie en de rechterlijke macht zullen dezelfde slag maken als de politie.

‘Smart’ is een zogeheten ‘gamechanger’. Enorme hoeveelheden data en real time informatie komen beschikbaar. Onderdelen van het politie- en justitiewerk (kunnen) worden geautomatiseerd. Steeds meer organisaties en processen raken met elkaar verbonden. Het zijn krachtige instrumenten die maken dat VenJ vaak beter en sneller weet wat er gebeurt. En dus met meer precisie capaciteit kan inzetten waar en wanneer dat nodig is.

Maar ‘smart’ vraagt ook om grondige herbezinning op hóe je die instrumenten inzet. Daders opsporen kunnen we met aanzienlijk meer middelen dan voorheen – digitale camera’s, sensoren, drones. Daarmee kunnen we tegemoetgekomen aan de roep om veiligheid vanuit de samenleving. Maar hoe bescherm je in dat proces de burgerlijke vrijheden?

‘De overheid kan dankzij big data veel meer weten en die informatie benutten voor preventie’, zegt Arre Zuurmond, bestuurskundige en de Gemeentelijke Ombudsman van Amsterdam. ‘Maar de focus ligt nog te veel op repressie, op een papieren werkelijkheid en trage bureaucratie. Er is ontschotting tussen de verschillende diensten nodig om data slim te combineren. Vaak gebeurt dat niet onder verwijzing naar privacy. Maar de veelgehoorde suggestie dat je moet kiezen tussen veiligheid en vrijheid is een valse. Je kunt je niet vrij voelen in een onveilige omgeving. Veiligheid is een voorwaarde voor vrijheid. De overheid moet gewoon laten zien dat ze betrouwbaar is in de omgang met big data.’     

De disruptieve ‘smart technology’ werpt ook andere vragen op. Hele bedrijfssectoren, steden, zorg- en verkeerssystemen worden in hoog tempo smart. VenJ moet in die ontwikkeling mee. Maar VenJ moet ook op algemeen niveau kunnen overzien wat de gevolgen van de oprukkende technologische toepassingen zijn voor recht en veiligheid.

In een wereld die volop in ontwikkeling is, en waarin de nieuwste innovatie van vandaag, morgen alweer achterhaald kan blijken, is het lastig om te doorzien welke kant het op gaat. Welke technologie omarm je zelf? Waar zet je juist niet op in? Heb je voldoende visie en expertise in huis voor de juiste beslissingen op het juiste moment? Dat roept de vraag op of de huidige, bureaucratische organisatiestructuur van VenJ klaar is voor nieuwe technologische ontwikkelingen als blockchain, high tech-hacks, encryptie en big data.

Vraag 1

Op welk terrein moet VenJ gebruik gaan maken van nieuwe technologie? Welke problemen blijven nu nog liggen omdat VenJ niet smart genoeg is?

Vraag 2

Welke maatregelen zijn nodig om privacy te waarborgen, als we gebruik maken van technologische vooruitgang?

Vraag 3

Hoe organiseren we rechtsbescherming en rechtszekerheid het beste in de digitale wereld?

Arre Zuurmond is sinds 2013 de Ombudsman van metropool Amsterdam. Eerder was hij bijzonder hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit van Leiden en trok hij als wetenschappelijk directeur en medeoprichter van de Kafkabrigade ten strijde tegen onnodige bureaucratie.